بیماری کولیت روده (Ulcerative Colitis) که در نام های کولیت اولسراتیو یا کولیت زخمی هم شهرت دارد ، در واقع نوعی بیماری التهابی روده محسوب می شود که علائمی مشابه بیماری کرون دارد. در این مقاله قصد داریم تا بدانیم که آیا کولیت روده خطرناک است؟ علائم و درمان قطعی آن کدامند؟ به طور کلی بیماری التهاب روده یک نوع عفونت روده به شمار می رود که می تواند عامل اصلی زخم روده شود. دلیل اصلی این بیماری بهصورت دقیق هنوز مشخص نشده و ولی این عارضه در سنین 15 تا 40 سالگی بسیار رایج است. در ادامه مقاله به بررسی بیشتر این بیماری ، علائم و روش های کنترل و درمان آن می پردازیم. پس چنانچه می خواهید اطلاعات بیشتری در خصوص این بیماری داشته باشید ، تا انتهای این مقاله از وبسایت دکتر علیرضا ایزدی با ما همراه باشید.
برای مشاوره و تعیین وقت با دکتر ایزدی فرم تماس زیر را پر کنید.
کولیت روده چیست؟
به طور کلی بیماری که موجب ایجاد التهاب و زخم در قسمت پوشش داخلی یا دیواره داخلی روده بزرگ که کولون نیز شهرت دارد ، کولیت روده (Ulcerative Colitis) گفته می شود. این بیماری به طور معمول بر قسمت انتهایی روده بزرگ که به کولون مشهور است و هم چنین راست روده به نام رکتوم ، تاثیر می گذارد که توانایی درگیر نمودن تمام روده بزرگ را هم دارد. در کل می توان اذعان نمود که هر چقدر بیماری کولیت قسمت های بیشتری از کولون شخص را در برگیرد ، علائم قابل رویت شدت می یابد. عموم افراد در هر سنی شاید با التهاب روده مواجه شود که بیشتر از سن 15 تا 40 ساگی شایع است. ولی براس تحقیقات انجام شده در سال 2022 عوم افرادی که دچار این بیماری شده اند تا پیش از 30 سالگی کولیت در آن ها تشخیص داده شده اند.
انواع کولیت روده
این بیماری را می توان طبق محل التهاب روده و میزان شدت آن به چندین بخش مختلف دسته بندی کرد که عبارتند از:
۱. پروکتیک اولسراتیو
یکی از انواع کولیت روده می توان به پروکتیک اولسراتیو اشاره کرد که فقط به رکتوم شخص محدود می گردد. برخی از علائم این نوع التهاب روده ، فقط یک نوع خونریزی متناوب رکتوم است. الیته در دیگر بیماران شاید با التهابات بیشتر درد را هم تجربه نمایند.
۲. پروکتوسیگموئیدیت
در واقع نوعی دیگر از کولیت التهابی که در رکتوم و کولون سیگموئید یعنی قسمت کوتاهی از کولون که در کنار رکتوم قرار دارد ، صورت می پذیرد ، پروکتوسیگموئیدیت شهرت دارد.
۳. کولیت سمت چپ
از دیگر از انواع این نوع بیماری می توان به کولیت سمت چپ اشاره کرد. این التهاب ابتدا در رکتوم روده شخص مبتلا آغاز می شود و تا بخش کولون چپ هم ادامه می یابد. در کل علائم این نوع از کولیت ، باعث انقباض هایی در بخش شکمی می شود. علائم اسهال خونی ، درد ناحیه چپ شکم و کاهش وزن از دیگر علائم رایج در این نوع از کولیت روده به شمار می رود.
۴. پانکولیت
علاوه بر موارد مذکور نوعی دیگر از التهاب روده وجود دارد که این التهاب کل کولون یعنی همان کولون های سمت راست ، چپ ، عضله متقاطع و رکتوم را بسیار تحت تاثیر قرار می دهد که به آن پانکولیت گفته می شود. از علائم این کولیت روده می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- انقباضات و دردهای که در ناحیه شکمی اتفاق می افتد.
- رویت اسهال خونی
- تب و تعریق در زمان شب
- احساس خستگی
- کاهش وزن
البته در این بین برخی از بیماران شاید نشانه های خفیف تری داشته باشند که در نتیجه روند درمانشان زودتر صورت می پذیرد.
۵. کولیت بدخیم
از دیگر انواع این بیماری می توان به کولیت بدخیم اشاره کرد که از نوع نادر التهاب رود محسوب می شود. درواقع بیماران مبتلا کولیت بدخیم به شدت با این بیماری درگیر می شوند و دردهای زیاد شکمی را تجربه خواهند کرد. بدن شخص در چنین حالتی مقدار آب زیادی را از دست خواهد داد و بیمار در ادامه با اسهال خونی مواجه می شود. همچنین در برخی موارد شوک هم بیماران در معرض ابتلا به مشکلات آماس سمی کولون و پارگی آن هم قرار می گیرند. البته درمان این نوع بیماری با استفاده از داروهای بسیار قوی و فقط در بیمارستان زیر نظر پزشک متخصص امکان پذیر خواهد بود. علاوه بر 5 مورد ذکر شده از دیگر انواع کولیت روده می توان به موارد زیر اشاره نمود:
- انحرافی
- عفونی
- کلاژن
- میکروسکوپی
- آتیپیک
- ایسکمیک
- فولمینانت
- کولیت شیمیایی
- لنفوسیتیک
دلایل ایجاد کولیت روده
همانطور که در مطالب بالا اشاره شد هنوز دلایلی که موجب ایجاد بیماری کولیت می شوند ، اکثراً ناشناخته هستند. ولی در برخی از موارد براساس تخقیقات پزشکی می توان از علل اصلی این بیماری اشاره کرد که عبارتند از:
- عوامل ژنتیکی
- انواع عوامل عفونی و روانی
- عوامل محیطی
- علت هایی که بر سیستم ایمنی شخص مربوط می شوند.
علائم کولیت روده
در این بخش از مقاله در وب سایت دکتر علیرضا ایزدی اصلی ترین علائم کولیت اولسراتیو را معرفی می نماییم که عبارتند از:
- خونریزی در بخش رکتوم یا راست روده و همچنین گرفتگی عضله و دردهایی در ناحیه شکم
- در برخی از اشخاص شاید تب و از دست دادن اشتها ایجاد شود.
- کاهش وزن در برخی از انواع کولیت روده اتفاق می افتد.
- در نمونه وخیم این بیماری ، شاید فرد چیزی در حدود 10تا 20 مرتبه در هر شبانه روز یا اسهال مواجه شود.
علاوه بر موارد مذکور بیماری کولیت روده می تواند عوارضی دیگر همانند مشکلات چشمی ، انواع بیماری های کبدی و درد مفاصل را برای برخی از اشخاص مبتلا ایجاد نماید. به طور کلی هیچ کدام از علائم مذکور به صورت دائمی در شخص مبتلا به این بیماری دیده نمی شوند. در برخی از اشخاص هم شاید چندین ماه و سال هیچ نوع علائمی نمایان نشود. فقط در چیزی حدود پانزده درصد از بیماران هم در اکثر اوقات با چنین علائمی مواجه می شوند.
علائم کلی کولیت روده
علاوه بر موارد ذکر شده این بیماری علائم شایعی دارد که در بیشتر بیمارن رویت شده است. از بارزترین این علائم می توان به موارد زیر اشاره کرد که عبارتند از:
- ایجاد حساسیت
- احساس افسردگی
- از دست دادن کلی اشتها
- تغییرات در عادات روده یا افزایش دفع
- متورم شدن بافت روده یا قرمزی سطح آن
- ایجاد زخم هایی که شاید باعث خونریزی شوند.
- رویت خون یا مخاط در مدفوع
- در برخی موارد اسهال و یبوست
- سوزش معده ، ورم
- احساس نفخ
- ریفلاکس معده به مری
- احساس دردهایی در سیستم گوارش
عوارض بیماری کولیت چیست؟
در زیر موارد کلی بیماری کبد عوارض این بیماری را معرفی می نماییم که شامل موارد زیر است:
- کم آبی زیاد
- پوکی استخوان
- خونریزی شدید
- بروز سنگ کلیه
- تورم کولون
- التهاب پوست ، مفاصل و چشم ها
- خطر مبتلا شدن به سرطان روده بزرگ که با جراحی سرطان روده قابل درمان است.
- ایجاد سوراخ در روده بزرگ
- زخم در دهان
- خطر لخته شدن خون در رگ یا شریان
درمان کولیت روده
در این بیماری و تشخیص نوع آن توسط پزشک یکی از داروهایی که متخصص دستگاه گوارش برای کولیت تجویز می نماید آمینو سالیسیلات است که به دو صورت قرص و شیاف در نام های مزالامین ، بالسالازید و سولفاسالازین مورد استفاده قرار می گیرند. البته در مواردی که شدت بیماری کولیت روده زیاد باشد و میزان تورم تا جایی است که دیگر به هیچ درمانی جوابگو نیست و لایه های کولونی با تغییراتی پیش سرطانی روبرو باشند ، درمان با رژیم غذایی نیز جوابگو نشود ، گزینه پیش رو جراحی و برداشتن کولون است.
درد کولیت روده چگونه است؟
درد کولیت روده معمولا به صورت گرفتگی و فشار در ناحیه شکم احساس می شود و شدت آن می تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد. بسیاری از بیماران احساس نفخ و سنگینی همراه با درد دارند و گاهی درد به صورت مداوم یا پراکنده ظاهر می شود. این درد معمولا با اجابت مزاج یا عبور گاز کمی کاهش می یابد اما در دوره های حاد بیماری می تواند شدید و ناتوان کننده باشد. در برخی افراد ، درد با اسهال خونی یا مخاطی همراه است و ممکن است باعث احساس نیاز مکرر به دفع شود. همچنین ، درد کولیت روده می تواند با خستگی ، کاهش اشتها و بی حالی همراه باشد و بسته به شدت التهاب و ناحیهای از روده که درگیر است ، نوع و محل درد کمی متفاوت باشد.
عوامل تشدید کننده کولیت روده
- استرس و اضطراب شدید
- رژیم غذایی پرچرب و سنگین
- مصرف زیاد کافئین و نوشیدنی های گازدار
- مصرف لبنیات در برخی افراد
- مصرف غذاهای پرادویه یا تند
- عفونت های گوارشی
- کم خوابی یا تغییرات شدید در الگوی خواب
- مصرف برخی داروها مانند مسکن های غیر استروئیدی
- سیگار کشیدن
- تغییرات هورمونی یا دوره های قاعدگی در زنان
- بی تحرکی و سبک زندگی با فعالیت کم
برای کولیت روده چه بخوریم؟
- برنج سفید یا کته ساده : برنج پخته و ساده یکی از بهترین منابع کربوهیدرات سبک برای روده است. به راحتی هضم می شود و باعث تحریک کمتر دیواره روده می شود. مصرف آن همراه با کمی روغن زیتون ، به کاهش التهاب و کاهش اسهال کمک می کند.
- مرغ یا ماهی پخته بدون چربی : گوشت های کمچرب مانند مرغ بدون پوست یا ماهی پخته یا بخارپز به عنوان منبع پروتئین سبک مناسب هستند. این غذاها باعث تحریک کمتر روده می شوند و انرژی لازم بدن را بدون افزایش التهاب فراهم می کنند.
- سیب پخته یا موز رسیده : میوه های پخته مانند سیب یا موز رسیده حاوی فیبر محلول هستند که هضم آسانی دارند. این میوه ها به کاهش اسهال و نرم کردن مدفوع کمک کرده و التهاب روده را تحریک نمی کنند.
- هویج و کدو پخته : سبزیجات پخته و نرم مانند هویج یا کدو هضم آسانی دارند و به جذب آب و مواد معدنی کمک می کنند. این سبزیجات حاوی آنتی اکسیدان هستند که التهاب روده را کاهش می دهند و برای تغذیه روزانه مناسب هستند.
- سوپ های سبک و آبکی : سوپ های رقیق با سبزیجات پخته و گوشت کم چرب ، روده را تحریک نمی کنند و به هیدراته نگه داشتن بدن کمک می کنند. مصرف سوپ ساده باعث جذب بهتر مواد مغذی و کاهش گرفتگی های شکمی می شود.
- بلغور جو دوسر نرم : بلغور جو دوسر پخته با آب یا شیر کم چرب ، منبع خوبی از فیبر محلول است. این فیبر به حرکت منظم روده کمک می کند و باعث کاهش التهاب و اسهال در کولیت می شود.
- ماست پروبیوتیک ساده : ماست پروبیوتیک با باکتری های مفید به بازسازی فلور روده کمک می کند. مصرف روزانه ماست ساده بدون شکر می تواند سیستم گوارشی را آرام کند و علائم کولیت را کاهش دهد.
- سیب زمینی آب پز یا بخارپز : سیب زمینی پخته بدون پوست ، منبع نشاسته سبک و انرژی زا است. این غذا باعث تحریک کمتر روده می شود و می توان آن را همراه با کمی روغن سالم یا سبزیجات نرم مصرف کرد.
بهترین دارو برای کولیت روده چیست؟
بهترین دارو برای کولیت روده بسته به شدت و نوع بیماری متفاوت است و معمولا باید توسط پزشک تعیین شود. در موارد خفیف ، داروهای ضد التهاب موضعی مانند سولفاسالازین یا مزالازین به کاهش التهاب روده و کنترل علائم کمک می کنند. در دوره های حاد یا شدید ، ممکن است نیاز به کورتیکواستروئیدها باشد تا التهاب سریع تر کاهش یابد. همچنین داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی مانند آزاتیوپرین یا بیولوژیک ها در بیماران مقاوم به درمان معمولی استفاده می شوند. مصرف آنتی بیوتیک ها در صورت وجود عفونت های ثانویه ممکن است تجویز شود اما همه داروها باید تحت نظر پزشک و با رعایت دوز و طول دوره مشخص مصرف شوند تا عوارض جانبی کاهش یابد.
غذاهایی که کولیت روده را تشدید می کنند؟
- غذاهای چرب و سرخ شده
- غذاهای پرادویه و تند
- نوشیدنیهای گازدار و نوشابه
- کافئین و قهوه زیاد
- لبنیات پرچرب یا برای کسانی که لاکتوز حساسیت دارند
- شیرینی ها و قندهای زیاد
- غذاهای فرآوری شده و کنسروی
- فست فودها و هات داگ ، سوسیس و کالباس
- آجیل و مغزهای سفت و خشک
- سبزیجات خام یا پر فیبر در دوره های حاد مانند گل کلم ، کلم بروکلی
- حبوبات نفاخ مانند لوبیا و عدس
- الکل و نوشیدنی های الکلی
- غذاهای حاوی سوربیتول یا شیرین کننده های مصنوعی
آیا کولیت روده باعث سرطان می شود؟
کولیت و التهاب روده به خودی خود سرطان ایجاد نمی کند اما بیماران مبتلا به کولیت روده التهابی طولانی مدت ، به ویژه کولیت اولسراتیو مزمن ، در معرض افزایش خطر سرطان روده بزرگ قرار دارند. التهاب مزمن دیواره روده می تواند باعث تغییرات سلولی و در نهایت تشکیل بافت پیش سرطانی یا سرطان شود. این خطر معمولا بعد از ۸ تا ۱۰ سال ابتلا به بیماری و با شدت و گستردگی التهاب بیشتر افزایش می یابد. به همین دلیل ، پیگیری منظم با کولونوسکوپی و نمونه برداری ، رعایت درمان مناسب و کنترل التهاب از مهم ترین اقدامات برای کاهش این ریسک محسوب می شود.
من مدت چند سال بود درد در قسمت راست پهلو داشتم که با تخلیه روده و خارج شدن باد آرام میشد ولی اخیرا درد همیشگی شده طوری که کمر بند میبندم نیز درد دارم.بعد از کولونوسکوپی متوجه کولیت روده شدن