زخمهای معده از دسته زخمهایی باز هستند که در سطح داخل معده یا بخش ابتدایی روده باریک ایجاد میشوند. بهطورکلی، زخم گوارشی به دو نوع زخم معده و زخم دوازدهه تقسیم میشود.متداولترین علائم در هر دو نوع، درد معده یا همان بالای شکم است. ار رایجترین علتهای ایجاد زخم گوارشی می توان به دومود اشاره کرد، که عبارتند از:
- عفونت با هلیکوباکتر پیلوری
- مصرف درازمدت داروهای ضدالتهاب غیرکورتونی مثل آسپیرین
لازم به ذکر است که استرس و غذاهای پر ادویه به هیچ وجه باعث ایجاد زخم گوارشی نمی شوند امّا علائم آن را تشدید می نماید.
زخم معده چیست؟
درواقع یکی از بیماری های رایج معده است که با زخم هایی در پوشش و سطح معده ایجاد می شود. البته این زخم ها فقط به معده ختم نمی شوند و شاید به جایی فراتر از معده یعنی همان افتادگی راست روده نیز منتقل شوند که به آن زخم اثنی عشر گفته می شود. باتوجه به آنکه این دو زخم در یک دسته جای می گیرند ، بنابراین می توانند از اطلاعات کاربردی مشابه و درمان های هماهنگ برخوردار باشند.
علت زخم معده چیست؟
هلیکوباکتر پیلوری (Helicobacter pylori) درواقع نوعی باکتری متحرک و مارپیچ است که امروزه مهمترین علت ایجاد زخم معده محسوب میشود. این باکتری بیشتر در دوران کودکی بهواسطه آب و غذا وارد بدن میشود و میتواند سالیان دراز در دستگاه گوارش بماند. شان ذکر است که چیزی در حدود دو سوم جمعیت جهان این باکتری را در بدن خود دارند بدون این که دچار عارضه زخم معده شده باشند. در برخی موارد هلیکوباکتر پیلوری به لایه پوششی دستگاه گوارش آسیب وارد میکند، سپس بخشهای آسیبدیده در معرض اسید معده قرار گرفته و به زخم مبدل میشوند. چنانچه این زخمها دیر درمان بشوند، عوارضی مانند خونریزی، عفونت و التهاب در پی خواهند داشت.
علائم زخم معده چیست؟
زخم معده همواره دردهای شدیدی با خود به همراه دارد. البته این دردها موقتی هستند و هنگامی که معده خالی باشد شدیدتر میشوند. در نتیجه در میان وعدههای غذایی یا در طول شب بیمار درد بیشتری را حس خواهد کرد. شاین ذکر است که این دردها میتوانند از چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشند.
علاوه بر موارد مذکور زخم معد از علائم دیگری نیز برخوردار است. از نشانههای بارز زخممعده میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
- نفخ
- حالت تهوع
- استفراغ
- کاهش وزن بیدلیل
- مدفوع رنگ تیره و سیاه
- سرگیجه
- سختی تنفس
- احساس خستگی بدوندلیل
- رنگپریدگی پوست
- استفراغی که از ذرات خونی برخوردار است.
- دلدردهای شدید
زمانی که زخم معده شدید شود میتواند موجب خونریزی معده و روده شود. در چنین شرایطی مانند بیماری شقاق مقعدی حتماً باید خیلی سریع به پزشک مراجعه نماییم.
نحوه تشخیص زخم معده
هنگامی که معده درد داشته باشیم ، پزشک در حین معاینه علائم زخم های گوارشی را مورد بررسی قرار میدهد و در مورد سوابق پزشکی و داروهای مصرفی پرسوجو مینماید. در صورت برخورداری از نشانه های این عارضه حتماً باید آزمایش هایی انجام دهیم تا پزشکمان در مورد وجود هلیکوباکتر پیلوری اطمینان حاصل نماید. چنانچه آزمایشات حضور این باکتری را در معده تأیید نمایند، پزشک درباره نوع داروی مصرفی و درمان زخم معده تصمیمگیری لازم را اتخاذ مینماید. همچنین این امکان وجود دارد که پزشک معالج از اندوسکوپی جهت تشخیص استفاده نماید.
روش درمان زخم معده
پیش از پرداختن به این بحث، توجه داشته باشید که چنانچه زخم معده مانند سرطان روده درست و به موقع تشخیص و درمان نشود، شاید به سرطان معده منجر گردد. به موجب این امر دلیل با دیدن نشانهها باید خیلی زود به پزشک مراجعه نماییم تا داروی مناسب را جهت درمان تجویز نماید. همچنین بهتر است در طول درمانِ زخم گوارشی از غذاهایی که باعث افزایش اسید معده میشوند مثل ترشیجات حاوی سرکه پرهیز نماییم و خودسرانه هرگز از داروهای ضدالتهابی استفاده نکنیم. زیرا بعضی از همین داروهای ضدالتهابی میتوانند به مخاط معده ما آسیبی جدی بزنند.
از دیگر راههای درمان زخم معده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- مصرف آنتیبیوتیکها
- درمان با مهارکننده اسید معده (PPI)
- آنتاگونیست های گیرنده
- درمان زخم معده با آنتی اسیدها
- درمان زخم گوارشی با مهارکننده زخم
لازم به ذکر است که تمامی موارد مذکور حتماً باید زیر نظر پزشک مربوطه صورت پذیرد و درمان خودسرانه موجب اتفاقاتی جبران ناپذیر خواهد شد ، پس همواره سلامتی خود را جدی بگیرید.
نحوه پیشگیری از زخم معده
همانطور که بارها این نکته را شنیدهاید پیشگیری بهتر از درمان است. پس ما میتوانیم با رعایت پارهای نکات به بیماری دردناک زخم معده هرگز دچار نشویم. مهمترین عواملی که در پیشگیری زخم معده نقش بسزایی دارند عبارتند از:
- عدم مصرف سیگار
- از خوردن نوشابه خودداری نماییم.
- عدم استفاده از قهوه و شکلات
- از مصرف آسپرین و مسکن مثل بروفن حدالامکان خودداری نماییم.
- هرگز از رژیمهای غذایی سخت استفاده نکنیم، مخصوصاً آن دسته از رژیمهایی که مجبوریم تایمی طولانی مواد خوراکی مصرف نکنیم. درواقع خالی ماندن معده از عوملی جدی در ایجاد زخم معده است.
- خوردن مواد خوراکی یا ادویهجاتی که موجب تحریک معده میشود خودداری کنیم، این بارزترین آنها میتوان به فلفل قرمز اشاره کرد.
- به افرادی که به بیماری زخم گوارشی مبتلا هستند توصیه میشود که از خالی ماندن معده خودداری نمایند و پیش از خواب حتماً از وعده غذایی استفاده نمایند.
- مصرف مکرر شیر موجب تحریک ترشح اسیدی خواهد شد و بههمین جهت توصیه میشود بهخاطر کلسیم و پروتئین موجود در شیر به مقدار مناسب مصرف همواره رعایت شود.
در ادامه مقاله به مفیدترین مواد غذایی را که در پیشگیری از ابتلا به زخم معده موثر هستند، را شرح میدهیم، که عبارتند از:
- روغن زیتون
- عسل
- سیب
- توت فرنگی
- زغال اخته
- تمشک
- سبزیجات برگی اعم از اسفناج
- تربچه
- کلم بروکلی
- کلم
- گل کلم
- ماهی
- مرغ
- تخم مرغ
بهترین دمنوش برای زخم معده چیست؟
می دانیم که زخم معده یک بیماری مسری است که علائم بسیار دردناکی به دنبال دارد. اما استفاده از برخی نوشیدنی ها و به خصوص دمنوش ها برای کاهش علائم ناشی از آن موثر بوده و می توانند درد یا سوزش آن را کاهش دهند. برخی از این دمنوش ها عبارت اند از:
دمنوش نعنای کوهی
دمنوش زرشک
دمنوش گل داوودی
دمنوش مریم گلی
دمنوش اسطوخودوس
دمنوش آویشن
غذاهای مضر برای زخم معده
معمولا در زمان ابتلا به زخم معده بیمار می بایست پرهیز های غذایی قابل توجهی داشته تا علائم ناشی از بیماری کاهش یابد. برخی از غذاهایی که موجب تشدید علائم زخم معده می شوند عبارت اند از:
- انواع نوشیدنی های الکلی که می توانند سبب تحریک التهاب و مخاط معده شوند ؛ همچنین این ماده یکی از اصلی ترین علتهای ابتلا به زخم معده به شمار می رود.
- انواع خوراکی ها و غذاهای سرخ شده روغنی که معده را تحریک می کند. (مرغ سوخاری ، بادمجان سرخ شده ، چیپس ها ،سیب زمینی سرخ شده و غیره )
- دخانیات: استعمال دخانیات از جمله سیگار و قلیان می تواند موجب درد و تشدید علائم ناشی از آن شود.
- انواع خوراکی های اسیدی از جمله میوه ها یا مرکبات ترش ، گوجه فرنگی ، انواع نوشیدنی های گازدار ، گوجه
- انواع غذاهای فرآوری شده و کنسروی
درمان حتمی زخم معده
فرد دارای بیماری زخم معده می بایست مداوم از راه های مراقبتی و نکات تغذیه ای پیروی کرده تا علائم دچار تشدید نشود. همچنین در برخی موارد بسیار حاد که روشهای غیر تهاجمی نظیر دارو درمانی یا رعایت نکات مراقبتی اثربخش نباشد ، انجام جراحی توصیه شده که شامل برداشتن کامل ناحیه زخم می باشد. البته که برای انجام این عمل می بایست به طور دقیق با پزشک خود مشورت کرده تا بهترین تکنیک را برای درمان زخم معده انتخاب کند.
برای زخم معده چی بخوریم ؟
برای بهبود زخم معده و کمک به ترمیم بافت آسیب دیده گوارشی ، انتخاب مواد غذایی هوشمندانه نقش حیاتی ایفا می کند. از میان مفیدترین گزینه ها ، غذاهای حاوی پروبیوتیک مانند ماست کم چرب و دوغ در صدر قرار دارند ؛ زیرا این باکتری های زنده به سرکوب باکتری هلیکوباکتر پیلوری که عامل اصلی اکثر زخم های معده است ، کمک کرده و در عین حال فرآیند بهبود را تسریع می کنند. مصرف میوه هایی با خاصیت آنتی اکسیدانی قوی نظیر سیب ، توت فرنگی و زغال خته نیز به دلیل داشتن فلاونوئیدها بسیار توصیه می شود ؛ این ترکیبات از دیواره معده در برابر آسیب های بیشتر محافظت کرده و التهاب را کاهش می دهند.
در رژیم غذایی مناسب برای این عارضه ، فیبرهای محلول که در مواد غذایی مثل جو دوسر ، حبوبات پوست کنده و سبزیجاتی نظیر هویج پخته و کلم بروکلی یافت می شوند ، جایگاه ویژه ای دارند. فیبر باعث کاهش میزان اسید در معده شده و از نفخ و درد احتمالی جلوگیری می کند. عسل طبیعی نیز به عنوان یک ضد باکتری و ترمیم کننده زخم در طب علمی شناخته شده و مصرف مداوم آن می تواند لایه محافظی روی زخم ایجاد کند. در مقابل ، بسیار اهمیت دارد که از مصرف محرک هایی که ترشح اسید معده را تحریک می کنند ، پرهیز شود. این موارد شامل فلفل و ادویه های تند ، غذاهای سرخ شده و پرچرب ، مرکبات بسیار اسیدی مانند پیاز و سیر خام و نوشیدنی های حاوی کافئین یا گازدار است. رویکرد صحیح در تغذیه بیماران مبتلا به زخم معده ، بر پایه مصرف وعده های کوچک و مکرر ، جویدن کامل غذا و اولویت دادن به پروتئین های گیاهی و گوشت های سفید بخارپز است تا فشار کمتری به دستگاه گوارش وارد آید.
بهترین قرص برای زخم معده
برای درمان زخم معده ، داروها با اهداف مختلفی تجویز می شوند و بهترین گزینه بستگی به علت ایجاد زخم مانند عفونت باکتریایی یا مصرف داروهای مسکن و شدت آن دارد. به طور کلی ، پزشکان از چند دسته دارویی اصلی استفاده میکنند:
- پرکاربردترین داروها ، مهارکننده های پمپ پروتون (PPI) هستند که شامل امپرازول ، لانزوپرازول ، پانتوپرازول و اس امپرازول می شوند. این قرص ها با کاهش چشمگیر تولید اسید معده ، محیط را برای ترمیم طبیعی زخم فراهم می کنند و معمولا خط اول درمان به شمار می روند. دسته دیگر ، مسدود کننده های گیرنده H2 مانند فاموتیدین هستند که شدت ترشح اسید را کم می کنند ، اگرچه قدرت آن ها نسبت به دسته اول کمتر است.
- اگر آزمایش ها نشان دهد که باکتری هلیکوباکتر پیلوری عامل زخم است ، پزشک حتماً یک دوره ترکیبی شامل آنتی بیوتیک ها مانند آموکسی سیلین ، کلاریترومایسین یا مترونیدازول را به همراه داروهای ضد اسید تجویز می کند تا ریشه اصلی مشکل از بین برود. همچنین داروهای محافظت کننده غشا مانند سوکرافیت یا بیسموت ممکن است برای ایجاد یک لایه محافظ روی سطح زخم تجویز شوند تا از تماس مستقیم اسید با بخش آسیب دیده جلوگیری کنند.
- باید توجه داشت که خود درمانی در بیماری های گوارشی خطرناک است ؛ زیرا برخی داروها ممکن است علائم را پنهان کنند در حالی که زخم همچنان در حال پیشرفت است. بنابراین ، تشخیص نهایی و تعیین دوز مصرفی حتماً باید توسط متخصص گوارش و پس از بررسی دقیق گاه با آندوسکوپی انجام شود. طریقه مصرف اکثر این قرص ها معمولا نیم ساعت قبل از صبحانه است تا بیشترین کارایی را در کنترل اسید روزانه داشته باشند.
تفاوت زخم معده و رفلاکس معده چیست؟
تفاوت اصلی این دو عارضه در محل بروز مشکل و ماهیت آسیب است. در زخم معده ، یک جراحت یا خراش واقعی در دیواره داخلی معده یا ابتدای روده کوچک ایجاد شده است که معمولا به دلیل باکتری هلیکوباکتر پیلوری یا مصرف زیاد داروهای مسکن پدید می آید. اما در رفلاکس ، مشکل اصلی مربوط به شل شدن یا عملکرد بد دریچه بین مری و معده است که باعث می شود محتویات اسیدی معده به سمت بالا و داخل مری برگردد و باعث سوزش شود.
از نظر نشانه ، درد زخم معده معمولا به صورت احساس سوزش یا درد تیز در ناحیه بین ناف و استخوان سینه توصیف می شود که اغلب با خالی بودن معده شدت می گیرد و ممکن است با خوردن برخی غذاها موقتاً آرام شود. در مقابل ، نشانه بارز رفلاکس ، احساس سوختگی در قفسه سینه یا ترش کردن است که معمولا بعد از غذا خوردن یا هنگام دراز کشیدن تشدید می شود و گاهی با طعم تلخ یا اسیدی در دهان همراه است. روش های تشخیص و درمان این دو نیز متفاوت است ؛ در حالی که برای درمان زخم معده تمرکز بر ترمیم بافت آسیب دیده و از بین بردن باکتری است ، در درمان رفلاکس تمرکز بر تقویت عملکرد دریچه مری ، اصلاح سبک زندگی مانند نخوابیدن بلافاصله بعد از غذا و کاهش غلظت اسید برای جلوگیری از آسیب به مری قرار دارد. با این حال ، چون هر دو بیماری با اسید معده مرتبط هستند ، برخی داروهای کاهش دهنده اسید ممکن است در درمان هر دو مشترک باشند.
انواع زخم معده کدامند؟
زخم های گوارشی که در زبان عامیانه به همه آن ها زخم معده گفته می شود ، بر اساس محل دقیق تشکیل جراحت در دستگاه گوارش به انواع مختلفی تقسیم می شوند. شناخت این تفاوت ها برای پزشکان اهمیت زیادی دارد زیرا علائم و زمان بروز درد در هر کدام متفاوت است. اصلی ترین نوع ، زخم معده (Gastric Ulcer) است که دقیقاً در دیواره داخلی خود معده شکل می گیرد. درد ناشی از این زخم معمولا بلافاصله بعد از خوردن غذا یا مدت کوتاهی پس از آن شدت پیدا می کند ، زیرا ورود غذا باعث ترشح اسید بیشتر می شود که جراحت موجود در معده را تحریک می کند. نوع بسیار رایج دیگرزخم اثنی عشر یا دوازدهه (Duodenal Ulcer) است. این زخم در ابتدای روده کوچک ، یعنی درست بعد از خروجی معده ایجاد می شود. جالب اینجاست که درد این نوع زخم معمولا زمانی که معده خالی است مثلا نیمه شب یا چند ساعت بعد از غذا به اوج می رسد و اغلب با خوردن مقدار کمی غذا یا داروی ضد اسید آرام می شود. علاوه بر این تقسیم بندی بر اساس محل ، زخم ها بر اساس علت ایجاد نیز طبقه بندی می شوند. برای مثال زخم های ناشی از دارو که در اثر مصرف مداوم مسکن های ضد التهابی مثل ایبوپروفن یا آسپرین به وجود می آیند و همچنین زخم های ناشی از استرس فیزیولوژیک که معمولا در افرادی که دچار سوختگی های شدید ، جراحی های سنگین یا بیماری های بحرانی هستند دیده می شود. در موارد بسیار نادر ، زخم ها ممکن است ناشی از سندرم های خاصی مثل زولینجر-الیسون باشند که در آن بدن به طرز غیرطبیعی اسید بسیار زیادی تولید می کند.
نتیجهگیری
ما در این مقاله ماهیت بیماری زخم های گوارشی را خدمت شما مخاطبین محترم تشریح کردیم و در ادامه علائم این بیماری را با هم مورد بررسی قرار دادیم. سپس به نحوه تشخیص و روش درمان زخم معده پرداختیم.امید است مقاله ؛علائم ،عوارض و پیشگیری مورد توجه شما مخاطبین محترم قرار گرفته باشد.
